home

 

I hear it all at once.....all mixed up and hard to recognize...as if everyhing is tied in a knot...it is all too complicated I can't write that moment down.

Sophia Gobaidoelina about composing.

 

Every listener is a composer 

These machines orden the musical elements in a rather random way. It is in the brains of the listener that it turns into music. So it is the creativity of the listener that is activated- as it is always in the arts. Paint becomes a picture in your own mind.  Every listener becomes a composer.

Music at a Location

Between the individual and the universe

I am interested in the way you can experience a particular place. How and what you feel, that is something inside, somehow abstract and at the same time most real, like music. Thinks come together in the here and now as a summery of what was and what will be. Of this proces, most personal and at the same time universal, I try to create a similarity. 

Tussen mens en universum

Hoe beleef je je aanwezigheid op een bepaalde plek. Iedere plek is anders.  . Dat is in de eerste plaats een innerlijke beleving, iets abstracts en tegelijkertijd heel concreet, zoals muziek. Dingen komen samen in het hier en nu, als een soort compressie van alles wat was en worden zal. Daarvan probeer ik een essentie te vinden en weer te geven. 

 

Iedere locatie is anders. Het zijn moeilijk definieerbare kwaliteiten die iedere plaats het eigene geeft wat het de moeite waard maakt er heen te gaan. Niet alleen verschillende sfeer of het publiek, maar aangezien ik de klankgenererende machines steeds op een andere, specifieke, plaats ontwikkel, geeft dat ook de mogelijkheid de specifieke kwaliteiten van zo'n plaats te bestuderen en te gebruiken. Net als de landschapsschilder zoek ik die kwaliteiten. De landschapsschilder kan het hebben over het specifieke licht in Delft of Rhenen, voor de muzikant is het moeilijker een label te plakken. Debussy is Frans en Schoenberg Duits, dat vonden ze zelf ook, en ze zijn er ook heel bewust naar op zoek geweest. Amerikanen zijn jaren op zoek geweest naar Amerikaanse muziek, en daarbij was de westkust totaal verschillend van de Oostkust. Nederlandse muziek werd aanvankelijk vermalen tussen de Duitse en Franse grootmachten. Misschien kan je zeggen dat er sinds Louis Andriessen een eigen Nederlands geluid is ontstaan. Dat geluid is eigenzinnig, weerspannig, onttrekt zich voor een deel aan Duitse en Franse giganten als Stockhausen of Boulez. Misschien komt dat door de houding die Louis aannam, geamuseerd kijken naar wat er gebeurde en dan gewoon zijn eigen gang gaan. (1

In die zin zijn mijn werken ook wel Nederlands. Vrij van  zware sociale of historische geladenheid,  stromend als een rivier. Qua idee en harmonie voel ik mij wel verwant aan muziek van "de Nederlanders" uit de renaissance, dat is ook weer terug te vinden in een project als "Duomo".

Geluid staan nooit op zichzelf. Het heeft een bron. Het oog, samen met het oor, probeert die bron te localiseren en het verstand probeert het te determineren. Het geluid is voor ons een teken van de bron waaruit het voortkomt. Zo zijn beeld en geluid dus altijd een duo.

Toen ik lessen compositie volgde bij Geurt Grosfelt werd ik mijn bewust van de muzikale invloed die landschappen mij opdrongen. Ze bleken een bron die stroomde, of ik wilde of niet. Zo ontstond o.a. "Pacific Railway" na een reis door de Sierra Madre in Mexico. Mijn eerste grote installatie met  klankmachine, in de Nederlandse Cacaofabriek in Helmond, was het gevolg van een twee maanden durende trektocht door de Himalaya.(2

Improvisatie in het amfitheater van Milete, Turkije. Recording  dd. september 2007.

 De filosoof en natuurkundige Tales van Milete  zou  als eerste het magnetisme hebben aantoond ca. 600 BC.

 

 

 

 

 

 

De machine dien ik kort daarna maakt, het Weefraam, ook in de Cacaofabriek, was veel meer gerelateerd aan de plek zelf. Een samenspel van muzikale invloeden uit de hele wereld, gecombineerd met direct uit de nabije omgeving komende geluiden.

DUOMO, deel van een kunstmanifestatie in een kas in Noord-Holland, is de reflectie op een bezoek aan VenetiŽ en de daarvan al door Sweelinck, componist te Haarlem uit de 17e eeuw, verwerkte invloed. De tekeningen die tijdens dit project onstonden werden de bron van het latere boek "hoe Dichter hoe Lichter".

Singing Buddha's , tegen de binnenwand van een oude Kerk in Heiloo, wijst terug naar een reis langs Tibetaanse kloosters in Tibet en Nepal.

In opdracht van de Provincie Noord-Holland ontwikkelde ik het educatieve wereldverhalen- en muziekprogramma " de Geheimzinnige Fluitspeler".

Vanuit het Atelier bij de duinen ontstond de CD "Aan Zee" met improvisaties en tekeningen over de sfeer aan de kust. Ook maakte ik opnamen op locaties zoals het Amfitheater in Milete en Didyma (Turkije).

Vanaf 2010 ging ik me heel bewust met de ruimte waarin in werkte bezighouden. Eerst in het eigen atelier, daarna op externe locaties. De muziek kwam weer terug, veel directer. De machines werden componeersystemen me hun eigen wetmatigheden, de geluiden bewust samengestelde klank-lagen.

Ik richtte in Eindhoven een klanklaboratorium in waar ik in alle rust aan de muziek kan werken en de projecten voorbereiden. Ik vind in die stad een inspirerende omgeving waarin kunst en techniek zich goed mengen.. Video is de laatste 'klank-laag' waarmee ik ook duidelijk kan maken waar de inspiratiebron ligt.

 

 

  1. En dan blijven we nog maar in Europa. We zijn op alle gebieden veel meer Angelsaksisch geworden. Chinese muziek, Indonesische muziek, het zijn totaal andere werelden bewoond door totaal andere mensen. Tenminste, zolang ze daar ook zijn. De Indische mensen die ik in Nederland ken interesseren zich niet voor Indonesische muziek. In India vond ik, een beetje tot mijn verassing, nauwelijks belangstelling voor Europese muziek. Hun eigen muziek is volop in zijn eigen, razendsterke, ontwikkeling bezig.

(2. Ik ben jarenlang geÔnspireerd geweest door bergen. Ik maakte tochten in Europa, Rocky Mountains, Sierra Madre, Himalaya, en ik werkte als berggids in de Spaanse PyreneeŽn.

Stravinski: Only to music it is given to make a relation between time and man. For this it needs a certain construction. Once found, all is said. It would be idle to expect anything else. To reach such a construction gives us a feeling very different from our daily feelings. It cannot be better compaired as with the feelings that comes to us  when we look at an architectural form. Goethe understood it well when he wrote that architecture is a crystallized music.

 

Iconosonics scheppen in onze waarneming een bewegende relatie tussen enerzijds een beeld of teken en anderzijds het hoorbare. 

Geluidstape: het materiaal vertelt zelf wat het is- magnetisch geladen met idee, klank-

Het beeld beweegt en herschept zichzelf  in het geluid.

Citaat: Stilte bestaat niet ( John Cage)

Citaat: Hij die de stem van nada, het 'geluidloze geluid' , wil horen en begrijpen, moet haar aard leren kennen.(H.P.Blavatski)

In de 20eeuw probeert de muziek te ontsnappen aan zijn natuurlijke harmonische wetmatigheid.

 

 

In mijn werk zijn beeld en geluid een geheel. Ik zou ook niet weten of het met het beeld begint of met het geluid. Het valt gewoon al werkend samen. Ik laat me door de plek inspireren, in dit geval de wand van het KCB in Bergen  met zijn gezicht naar de zee gekeerd. 

Het schilderkunstige beeld van een landschap wordt bepaald door de hoogte van de horizon,  dus, in eerste instantie, door het standpunt van de beschouwer . En in het geval van een uitzicht op zee komt er nog iets bij, namelijk de beweging van eb en vloed. Want dat bepaalt weer de hoogte van de horizon. 

Door deze veranderingen ontstaat er een verschil in lijnlengte. De lengte van de tapeloops zijn immers verschillend door het verschil in hoogte van de horizon. Hierdoor verschuiven  de verschillende klanklagen  van de tapes dus steeds ten opzichte van elkaar. 

 Dit proces van langs elkaar schuivende klank-lagen kennen we uit de Indonesische gamelanmuziek, maar ook uit de fugaís van Bach waar  de themaís in de verschillende stemmen op verschillende plaatsen terugkomen. Die themaís kunnen dan een verandering ondergaan door verlenging, omkering, kreeftgang etc., zoals je dat op het conservatorium leert als je een fuga moet maken. Dit gebeurt als je een bandrecorder op een andere snelheid instelt. Ook mensen als Steve Reich en de andere minimalisten maken veelvuldig gebruik van dit principe. Bij Bach is dit tot in het extreme doorgevoerd, zodat, als reactie, bij sommige componisten (o.a. John Cage)  het toeval een belangrijke rol gaat spelen. 

In mijn geval zijn het de tapes en de recorders die de uiteindelijke klank bepalen. Ik componeer het thematisch materiaal , een soort halfproduct. Hiervoor laat ik me weer door het beeld, in dit geval het uitzicht op zee en de horizon, inspireren. Dit materiaal vorm de basis voor het  beeldend-mechanische  proces dat tot in het oneindige een muziekstuk componeert dat nooit hetzelfde is.

 

2a

Wie een bewegende constructie maakt

Moet het hebben van een vaste omgeving

Hal, ruimte, grond, plafond, wand.

 

Echter: alles stroomt, niets blijft.

Dit is een natuurwet.

Zo maakt degene die een bewegende constructie maakt

Eigenlijk alleen het vaste zichtbaar

Het vaste, dat is tegen de natuurwet

Want alles is in beweging

Traag, of snel. 

 

2b

Een waarnemer die een beweging door de wereld ziet gaan

ziet tevens het spoor dat zij in de wereld achter zich laat.

Door dit spoor onthoudt niet alleen de wereld,

maar ook de waarnemer de beweging.

De vraag is alleen wat de waarnemer nu precies 

van een beweging ziet.

Ziet hij het feitelijke harde bewegen (het bewegen-pur),

of uitsluitend van dit harde bewegen het harde spoor?

 

 

 

(Dick Raaijmakers)

 

3

Zo is er dus sprake van een samenloop, letterlijk, van omstandigheden. Toeval. Maar het geeft de componist bepaalde wetmatigheden waar hij rekening mee moet houden. Zoals het repetitieve. Het luistergedrag van de toehoorder, het publiek. De bewegingswaarneming is ingeschakeld. De beweging, de vorm is constant, de  muziek wisselt, maar ook met een zekere constante. 

Maar, very special, er is geen begin en geen einde. Echt niet. Dat maakt het anders dan alle muziek ooit, zelf een concert van minimal music heeft zijn end. Maar hier is structureel geen eind. Er is wel een opbouw. Je komt op een moment binnen, je gaat op een moment weg. De beslissing is aan de toeschouwer. Er zijn perioden van stilte, relatief, en perioden van drukte. Er kunnen breakpunten zijn. Twee breakpunten kunnen samenvallen, worden in meer of minder mate tot een, of naast elkaar lopen en het stuk in kleiner episodes verdelen. Ook die overgang is spannend. Waneer zijn de breakpunten nog samen een, al lopen ze niet meer samen, en waneer verdelen ze het stuk in twee episoden. Of drie, als er meer tapes zijn met een breakpunt. Een tape kent zelden meer dan een breakpunt, meer dan twee breakpunten zijn meestal overbodig. Het breakpunt kan identiek zijn, daar is zelf iets voor te zeggen. Ook kunnen de twee tapes een fuga-achtige verhouding hebben. Verlenging, omkering, kreeftgang. Evenals de breakes identiek kunnen zijn, of in een fuga-achtige relatie staan. Niet zozeer de componist is de wever van de klankpatronen, maar het zijn de bezoekers die de patronen maken. Patronen maken is een menselijke activiteit, geen machine-achtige. De machine doet maar wat. De toeschouwers is de componist.

 

 

dec 2011

 

 

 

3b

Het  laboratorium van Bach

Halverwege de negentiger jaren maakte ik mijn eerste geluidsinstallatie, voor een museum in Veldhoven. Een elektromagnetische tekening. Het sloot aan bij tekeningen die ik in mijn eerste academietijd had gemaakt. Maar een elektromagnetische tekening is een octaaf hoger. Het materiaal heeft een geheugen. Er zit een werkelijkheid in verborgen. En er is het kinetische niveau. En er is een werkelijke lijn in de ruimte. En: er is een ontwikkeling van de verborgen werkelijkheid, door het geluid dat nooit hetzelfde is. Wel de ingrediŽnten, maar niet de samenklank, het geluidsbeeld

.Op de een of andere manier was ik toen ook als erg  geboeid door  Arnold Schoenberg.  Van zijn baanbrekend werk, zijn integriteit, en  van zijn componeermachientjes. Het liet iets zien wat ik in schilderen niet kon laten zien,  het proces, hoe iets zich ontwikkeld in de tijd. Dat kan wel in een elektromagnetische tekening.  Ik begreep dat vooral de tijd het onderwerp van mijn werk was. Dat herken ik in het werk van Duchamps natuurlijk, maar ook het werk van bijvoorbeeld Stanley Brown.

In de eerste werken maakte ik vooral gebruik van natuurgeluiden. Daar had ik al heel mijn leven klankcollages mee gemaakt.  Maar als geluidsobject, als iets wat zich wil ontwikkelen, mechanisch, kan het beter.  De menselijke natuur, zoals de theoretici in de tijd van Bach en Beethoven al schreven, is muziek. Tonen, boventonen, muzikale harmonie, dat is menselijke natuur. 

De installaties zijn laboratoria voor muziek. Klanken, klankreeksen  worden gemengd, geroerd en gedestilleerd. Als Bach een alchemisch laboratorium had gehad zou het er zo uitgezien kunnen hebben. Een installatie is een verbeelding van een proces dat zich in zijn hoofd heeft afgespeeld.

 De installaties zijn parallel aan de scheppingsprocessen in de natuur. Elektromagnetische kracht is een basiskracht die alles in de  natuur bijeenhoud. Trilling , lucht,  atomen en electronen. 

 Wetenschappelijk gezien  kan je hier vier vormen  onderscheiden die onderling verwant zijn. Kernkracht van atomen, vervalkracht van kernenergie, het ons bekende magnetisme dat de elektriciteit veroorzaakt maar ook de samenhang van atomen zodat dingen kunnen bestaan, en de zwaartekracht.

Louis Andriessen maakte me in een paar korte zinnen duidelijk dat hij Schoenberg een geweldig componist vond maar zijn muziek helaas niet om aan te horen. Dat raakt wel ongeveer de kern. De muziek van Schoenberg is muziek die je  een geschiedenis laat zien Het is visuele muziek, het is wel voor de oren maar je moet als het ware met je ogen luisteren. De vorm moet zichtbaar zijn, dan is het mooi.

Misschien is het probleem dat schoenberg TWEE muzikale parameters tegelijk veranderde: de totale structuur EN het twaalftoonsysteem Dat is te veel.

compositie-werkschijf  van  Schoenberg.

 

Ik ga uit van de ruimte waar het iconosonic die tekent. De lijnen bewegen zichtbaar, tastbaar en hoorbaar door de ruimte.  Het licht door de ramen, het lachen van een kind buiten op straat, dat soort dingen gaan een rol spelen  Toevallige bijkomstigheden, misschien. .

I 

       

 

 

 

 

4

Het wonder van de fuga.

En dan het begrip tijd, ook al zoiezo een abstracte idee, een abstractie.

 Een tijdloze lijn verdeelt in segmenten, verknipt en met betekenis geladen. Vroeg laat kort lang, ochtend middag zus of zo laat, straks, nu, een prima voorbeeld van hoe een eenvoudige praktische toepassing ons is gaan overheersen.

Zoals de ruimte verdeeld raakte in verdwijnpunten .

 

Ooit een grote eenheid van verleden, heden en toekomst; nu een strakke lijn die moet stijgen.

Al die fragmenten die de aarde raakten als een grote eenheid, een glazen vat zonder bodem en deksel. Denk niet dat er ooit iets bij komt of af gaat, de wet van behoud van massa en energie geldt natuurlijk ook voor denkenergie. Er zijn verrassende combinaties mogelijk, maar het idee dat er ooit iets bijkomt, vooruitgang zogezegd, is helaas niet mogelijk. Het aantal combinaties kan variŽren, toe  of afnemen al na gelang de omstandigheden. Dat er ooit iets bijkomt is een blinde vlek, dat is  in strijd met de natuurwetten. Daarom is iedere seconde een prachtig moment, het moment dat iemand sierlijk van de trap komt afdalen is een moment van eeuwigheid. Of denkt u dat iemand met een gieter soms gedachten in deze bol komt gieten? 

   

studie van magnetisme.

5

de methode ,Dick Raaijmakers,blz 118

 

       Kijken naar techniek

 

De positie van een beschouwer die naar techniek kijkt

Verschilt niet wezenlijk van die

Wanneer hij naar kunst kijkt,

Maar het esthetische bevredigingsmechanisme werkt anders.

 

Techniek is maatschappelijk gesproken op iets anders gericht

dan op kunst.

Techniek wil vooruit- en stapelt inzicht op inzicht.

(Techniek is gericht op het het oplossen van problemen

die ze zelf heeft helpen opwerpen.)

Bij kunst is dat anders.

Kunst ontbindt het inzicht.

Ze is gericht op zicht.

 

Kunst begint waar het objectieve materiele van

het ene unieke kunstige ding ophoudt ďdingĒ te zijn.

(Ophoudt linnen, verf, muziekpapier te zijn.)

Techniek daarentegen begint waar het objectieve ding

als hard artikel verder gaat.

(Verder gaat, want zich vermenigvuldigt)

 

Zo leidt de productie van kunst tot unika die

in wezen onbezitbaar zijn.

(Onbezitbaar; daarom tracht men die unika zo hartstochtelijk

te verwerven en te verzamelen.)

De productie van techniek daarentegen leidt tot

grote hoeveelheden gelijkvormige artikelen die

ruimschoots in de wereld voorhanden zijn.

Technische artikelen verzamelt men niet,

maar gebruikt men

en gooit men na gebruik weer weg.